Najczęstszy błąd polega na sprowadzeniu ryzyka do pytania „ile może spaść wykres?”. Tymczasem inwestycja może nie mieć płynnego rynku, emitent może nie zapłacić, a koszt może zjadać wynik przez wiele lat.
Ryzyko ceny
Cena instrumentu może zmieniać się codziennie. Spadek nie zawsze oznacza trwałą stratę, dopóki pozycja nie zostanie sprzedana, ale to nie czyni go nieistotnym. Jeżeli termin celu wymusza sprzedaż, chwilowa wycena staje się realnym wynikiem.
Ryzyko emitenta
W obligacji kluczowe jest, kto ma wypłacić odsetki i zwrócić kapitał. Skarb Państwa, bank, gmina i przedsiębiorstwo mają różne źródła spłaty oraz ramy prawne. Wysokie oprocentowanie obligacji przedsiębiorstwa może odzwierciedlać wyższe ryzyko niewypłacalności, a nie wyjątkową promocję.
Ryzyko płynności
Informacja, że instrument można sprzedać, nie mówi po jakiej cenie i jak szybko. Sprawdź obrót, spread, zasady umorzenia, terminy wyceny oraz opłaty za wcześniejszy wykup. Fundusz zamknięty, pojedyncza obligacja i notowany ETF mają odmienne mechanizmy wyjścia.
Ryzyko stopy procentowej i inflacji
Wzrost stóp może obniżać rynkową cenę wcześniej wyemitowanych obligacji o stałym kuponie. Z kolei spadek stóp zmienia przyszłe oprocentowanie instrumentów zmiennych. Inflacja wpływa na realną siłę nabywczą, ale produkt „indeksowany inflacją” nadal ma warunki, marżę, podatek i moment naliczenia.
Ryzyko walutowe
Globalny fundusz może posiadać aktywa w wielu walutach, nawet jeśli jednostkę kupujesz w złotych lub euro. Waluta notowania nie zawsze jest równoznaczna z ekspozycją walutową. Trzeba sprawdzić aktywa bazowe i ewentualne zabezpieczenie kursu.
Ryzyko kosztów
Opłaty są pewniejsze niż wynik. Oprócz TER mogą występować prowizje transakcyjne, spread, koszt przewalutowania, opłata za zarządzanie, sukces lub wyjście. ESMA podkreśla, że koszty dystrybucji i pełne koszty funduszy istotnie wpływają na wynik inwestora detalicznego.
Ryzyko oszustwa
Jeżeli „platforma” nie jest legalnym podmiotem, analiza wykresu nie ma znaczenia. Sprawdź pełną nazwę, licencję, domenę i rachunek odbiorcy. Nie instaluj oprogramowania do zdalnego pulpitu na polecenie osoby obiecującej pomoc w inwestowaniu lub wypłacie.
Jak zamienić skalę ryzyka na własny scenariusz
Wskaźnik ryzyka w KID jest punktem startu. Otwórz scenariusze wyników i rekomendowany okres utrzymywania, a następnie zadaj trzy pytania: czy mogę potrzebować pieniędzy wcześniej, jaka strata w złotych zmieni mój plan i czy rozumiem, od czego zależy najgorszy scenariusz? Wskaźnik oparty na danych historycznych nie obejmuje każdego zdarzenia przyszłego.
Przykład testowy nie powinien udawać prognozy. Jeżeli kapitał 30 000 zł spadłby o 25%, wartość wyniosłaby 22 500 zł. Pytanie nie brzmi, czy spadek nastąpi, lecz czy przy takiej wartości nadal utrzymasz pozycję, czy termin celu wymusi sprzedaż. Ten sam procent ma inne znaczenie dla rezerwy i dla wieloletniego kapitału.
Korelacja zmienia się w trudnym momencie
Aktywa, które zwykle zachowują się inaczej, mogą spadać jednocześnie podczas stresu rynkowego. Dywersyfikację trzeba oceniać według źródeł ryzyka, a nie liczby pozycji. Fundusz globalny i drugi fundusz śledzący podobny indeks mogą dublować ekspozycję. Obligacje o różnej nazwie mogą zależeć od tej samej stopy procentowej lub tego samego emitenta.
Ryzyko operacyjne i prawne
Błąd zlecenia, utrata dostępu do rachunku, nieaktualne dane podatkowe albo zmiana zasad produktu nie muszą pojawić się na wykresie. Włącz silne uwierzytelnianie, przechowuj dokumenty transakcji i regularnie sprawdzaj dane kontaktowe instytucji. Przy produkcie zagranicznym ustal, które prawo i system rekompensat mają zastosowanie.
